Dlaczego powinieneś notować wizualnie?

Skoro ostatnio opowiedziałam Ci czym jest sketchnoting, to najwyższa pora zobaczyć dlaczego warto notować wizualnie i czy faktycznie zapis graficzny ma więcej zalet niż tworzenie tradycyjnych notatek.

Mała uwaga:
Aby to, co znajdziesz poniżej nie brzmiało dla Ciebie jak czarna magia, zachęcam do przeczytania poprzedniego tekstu zatytułowanego Sketchnoting – co to takiego?

 

UPRASZCZASZ ZŁOŻONE I DOSTRZEGASZ SENS

Nie bez powodu o upraszczaniu piszę na samym początku. To największa zaleta sketchnotingu! Dzięki rysowaniu myśli pod złożoną strukturą odnajdziesz proste wytłumaczenie tego, dlaczego rzeczy są takimi, jakimi są. Jak to się dzieję, że dotychczas ukryty sens staje się tak widoczny?

dlaczego warto notować wizualnie

 

Nastawiając się na wizualizację myśli, przestajesz poświęcać pokłady energii na zapisanie każdego słowa. W czytanych przez Ciebie książkach, podręcznikach, w słuchanych podcastach czy w kursach on-line zwykle znajdziesz o wiele więcej tekstu niż tak naprawdę potrzebujesz do zrozumienia przekazu. To zjawisko nadmiaru informacji w tekście nazywa się redundancją. Stosuje się je nieraz celowo, by uniknąć błędów w odbiorze materiału. dlaczego warto notować wizualnieJednak gdybyśmy nie kierowali się estetyką tylko samym zrozumieniem, moglibyśmy omijać część słów czy nawet zdań, a sens nadal byłby widoczny. Między innymi dlatego nie tracisz, a wręcz zyskujesz, gdy odciążasz drogę werbalną zakorkowaną toną słów i tworzysz objazd na opustoszałej dotychczas drodze wizualnej.

 

GŁĘBOKO PRZETWARZASZ INFORMACJE
I SPRAWNIEJ SIĘ UCZYSZ

W 2014 r. Pam Mueller i Daniel Oppenheimer* przeprowadzili badanie, które dowodzi że osoby notujące odręcznie wypadają dużo lepiej niż osoby notujące na laptopach w zakresie rozumienia pojęć i przypominania sobie poruszanych treści w dłuższym okresie czasu. Co ciekawe badanym studentom korzystającym z komputerów odcięto m.in. dostęp do Facebooka, żeby wyeliminować potencjalne dystraktory, a różnica i tak się pojawiła. Jak to możliwe?

Osoby notujące na laptopach zwykle zachowują się jak skryby czy dawni mnisi przepisujący księgi łacińskie, pomimo braku znajomości tego języka. Natomiast notujący odręcznie, przetwarzają dane bardziej aktywnie i dogłębnie, co znacznie usprawnia ich proces uczenia się. Sketchnoting jako jeden ze sposobów odręcznego notowania z pewnością niesie ze sobą podobną wartość.

dlaczego warto notować wizualnie

Zdradzę Ci, że sama przez jeden semestr studiów na psychologii notowałam prawie wyłącznie na notebooku. Teraz wiem, że to nie był najlepszy pomysł! Co prawda, byłam w stanie zanotować większość tego, o czym mówili wykładowcy, ale niestety robiłam to mechanicznie. A nawet pokuszę się o stwierdzenie, że bezmyślnie.

Dość mocno stresowałam się i myślałam: „Byle tylko zdążyć wszystko zapisać!”. Rzadko kiedy zastanawiałam się głębiej nad zagadnieniami poruszanymi w trakcie wykładu. A już na pewno nie przetwarzałam informacji na takim poziomie, na jakim robię to sketchnotując.

Co gorsze, po wydrukowaniu takiej notatki i tak musiałam ją czytać jeszcze kilkakrotnie. Potem analizować, zaznaczać, podkreślać czy rysować. Gdy tworzę sketchnotes, robię to wszystko w czasie rzeczywistym. Jestem bardziej tu i teraz, co również sprzyja późniejszemu przywoływaniu informacji z pamięci.

dlaczego warto notować wizualnie

Chcę dodać do tego punktu jeszcze jedną ważną rzecz. Pewnie kojarzysz koncepcję mówiącą o tym, że każda z półkul mózgu przetwarza informacje w inny sposób. Lewa ma być tą bardziej analityczną, czyli skupiać się na skrawkach informacji i zestawiać je w jednoliniową i racjonalną całość. Natomiast prawa jest określana jako twórcza i syntetyczna, czyli korzystając z wyobrażeń i schematów przetwarza tony mniej precyzyjnych informacji. Nie będę się skupiać w tym momencie na tym czy to prawda, czy nie. W tym momencie ważne jest to, że przetwarzanie bodźców wzrokowych ma miejsce i w lewej, i w prawej półkuli.  Warto więc sięgać po metody myślenia wizualnego w codziennym życiu, ponieważ skłaniają one do korzystania zarówno z umiejętności analitycznych, jak i ze zdolności twórczych.

 

CZUJESZ, ŻE MASZ KONTROLĘ
NAD SWOIM OTOCZENIEM

dlaczego warto notować wizualnie

 

Być może wyda Ci się to dziwne, ale korzystanie z takich materiałów jak papier, pisaki, markery czy flamastry zwiększa poczucie sprawowania kontroli nad otoczeniem. Brandy Agerbeck, graphic facilitatorka, trenerka myślenia wizualnego wiąże z tym chociażby rosnącą w ostatnim czasie popularność kolorowanek czy Zentangles. Proste i powtarzalne czynności pozwalają nam odczuć nasz twórczy potencjał i trenować uważność. Jeśli korzystając z takich rysunkowych narzędzi osiągniemy zamierzony sukces jak pokolorowanie całej mandali, to rośnie nasze poczucie autonomii i sprawczości.

 

ŁĄCZYSZ „KROPKI” I ROZWIĄZUJESZ PROBLEMY

„Na każdy problem znajdzie się rysunek.” Dan Roam

Staje się to szczególnie istotne w sytuacji, gdy napotykasz problem, z jakim nigdy wcześniej się nie zetknąłeś. Wtedy myślenie wizualne pomaga Ci dostrzec to, co skrywało się pod powierzchnią. Musisz tylko przestać traktować swój umysł jak pendrive. Zrób tzw. „brain dump”, czyli wyrzuć swoje myśli z głowy wprost na kartkę papieru.

dlaczego warto notować wizualnie

Przeniesiesz swoje pomysły do przestrzeni, w której możesz nimi manipulować jak Ci się żywnie podoba. Wszystko wchodzi w grę – obracanie, składanie, rozrysowywanie, dzielenie! Oddzielając problem fizycznie od siebie, ocenisz go bardziej obiektywnie. Dasz sobie szansę na dostrzeżenie niewidocznych dotychczas aspektów i odkrycie nowych, potencjalnych rozwiązań.

 

ORGANIZUJESZ I PODSUMOWUJESZ PRZEMYŚLENIA

Przy tworzeniu sketchnotki nie sposób pominąć kwestię wizualnego zorganizowania materiału. Ważne, abyś dopasował format do struktury informacji, z jakimi masz do czynienia. Czasami Twoje notatki wizualne mogą być bardziej liniowe, jednak warto abyś wychodził poza ten format. Pozwoli Ci to łączyć skrawki wiedzy ze sobą, a nie uczyć się poszatkowanych treści czy luźnych myśli. Tym samym zwiększysz szanse na przypomnienie sobie danej informacji w odpowiednim momencie i na efektywniejsze jej wykorzystanie.

 

Nawiasem mówiąc, siedziałeś kiedyś przed salą na uczelni podczas „targu”? Ja tak nazywam moment na jakieś 15-20 minut przed egzaminem, kiedy część zdających wymienia się tonami odręcznych i komputerowych notatek i streszczeń, dopytuje o różne kwestie albo próbuje wbić sobie coś do głowy chwilę przed testem. W takich momentach cieszyłam się, że mam raptem kilka czy kilkanaście kartek ze sketchnotkami, na których od razu widać, co jest ważne w danym zagadnieniu.

 

I jeszcze jedna mała uwaga do tego punktu. Znam nauczycieli, którzy uważają, że to po stronie studentów i uczniów leży odkrycie struktury koncepcji, o której się uczą. Jednak nauczyciele mogą to uczniom ułatwić i są tacy, którzy faktycznie to robią. Świetną pomocą będą notatki wizualne podsumowujące dane zagadnienie, zapis graficzny treści tworzony na żywo podczas lekcji czy szablony, które uczniowie uzupełniają przedstawianymi treściami według wzoru. Czasami wystarczy tylko zasygnalizować uczniom, że istnieją formaty notatek bardziej pasujące np. do dyskusji czy burzy mózgów niż do opisu skomplikowanego procesu.

 

SZYBCIEJ PRZYSWAJASZ I NA DŁUŻEJ ZAPAMIĘTUJESZ

Ala ma kota. Tak, dobrze widzisz!

„Ala ma kota i kot ma Alę, i żyć bez siebie nie mogą wcale!”

Pomyśl przez chwilę, jaki obraz przywołują te słowa w Twojej pamięci? Założę się, że nie zobaczyłeś w swoim umyśle liter składających się na to zdanie…

Zgodnie z teorią podwójnego kodowania (więcej o niej tu) informacje przetwarzasz za pomocą systemu werbalnego i niewerbalnego, czyli wyobrażeniowego. Zasada jest taka: gdy włączysz najpierw system werbalny, przywołując słowo, to zainicjuje on również reakcje z systemu wyobrażeniowego w postaci obrazu. W ten sposób powstaje wyobrażenie sedna czytanego tekstu.

dlaczego warto notować wizualnie

Gdy notujesz wizualnie zapisujesz nie tylko same słowa, ale dodajesz również obrazy w postaci prostych symboli czy ikon, kolorowych i zabawnych scenek czy nawet bardziej skomplikowanych rysunków. W ten sposób uruchamiasz reakcje systemu wyobrażeniowego szybciej niż przy tradycyjnych zapiskach.

dlaczego warto notować wizualnie

Dodatkowo odwzorowanie różnych osobistych znaczeń i doświadczeń w postaci odręcznych rysunków wpłynie na to, jaką część ze swojej notatki zapamiętasz i ile będziesz w stanie sobie przypomnieć. Plusem wzajemnego wspierania się systemu werbalnego i wyobrażeniowego jest to, że gdy gubisz informację z jednego systemu nie tracisz kompletnie zrozumienia tematu – sięgasz po prostu po tę samą informację do drugiego systemu.

 

UZUPEŁNIASZ LUKI …

Naukowcy zajmujący się metodami uczenia się i notowania zwracają uwagę na to, że najbardziej efektywne notatki uwypuklają ogólną ramę wykładu czy zajęć i ubarwiają tę ramę konkretnymi szczegółami. Znalezienie dobrych wizualnych metafor dla głównych idei pomoże Ci nie tylko lepiej zrozumieć temat, ale i później poradzić sobie, gdy jakaś myśl Ci ucieknie.dlaczego warto notować wizualnie

Sketchnotując, wymyślasz w jakiej formie wizualnej zaprezentować nową idee i praktykujesz podwójne kodowanie, o którym wspominałam wyżej. Wybrany przez Ciebie obraz, który umieszczasz na papierze reprezentuje wyobrażenie, którego doświadczałeś wewnętrznie podczas uczenia się. To bardzo silne powiązanie!

Ponadto tworząc wizualne, kolorowe elementy w swoich notatkach pobudzasz wyobraźnię i usprawniasz kreatywne myślenie. Sprawiasz, że Twój sposób uczenia staje się bardziej zabawny i niepowtarzalny – w końcu by zilustrować myśl, musisz ją wcześniej  zinterpretować „po swojemu”!

 

ATRAKCYJNIE I Z ŁATWOŚCIĄ KOMUNIKUJESZ WIEDZĘ INNYM

„Ludzie lubią oglądać rysunki wykonane przez innych ludzi.” Dan Roam

Spontaniczność i niedoskonałość odręcznych rysunków nie są tak onieśmielające jak perfekcja wykresów komputerowych. One wprost zachęcają do większego zaangażowania. Stąd tak duża popularność w social mediach odręcznie rysowanych infografik czy sketchnotek dokumentujących konferencje i warsztaty.dlaczego warto notować wizualnie

Nie ma skuteczniejszej metody przekazywania nawet najbardziej skomplikowanych zagadnień niż rysowanie ich krok po kroku na oczach swoich odbiorców. Przy okazji to świetne rozwiązanie dla tych mniej gadatliwych – rysunek „dopowie” za Ciebie to, czego nie rozwinąłeś w swojej prezentacji.

Przewaga sketchnotingu polega również na tym, że do notowania wystarczy coś do pisania i coś po czym możemy pisać. To wcale nie musi być długopis i papier! W ręku możesz mieć marker, długopis, patyk czy pędzel. Albo wykorzystać swoje palce. Za powierzchnię notowania posłuży Ci choćby kawałek chusteczki, tkaniny, muru, tablicy czy ziemi.

„W sketchnotingu nie chodzi o bycie dobrym artystą – tylko dobrym słuchaczem i myślicielem!” Eva Lotta-Lamm

Odręczne rysunki dają Ci również możliwość szybkiego nanoszenia poprawek. Tak, dobrze przeczytałeś – poprawek! Tu nie chodzi o perfekcyjne ilustracje. Liczy się rysowanie jako proces, a nie jako wynik, który będzie podlegał ocenie w kategoriach ładny-brzydki, dobry-zły.

 

PODSUMOWANIE

Opisałam właśnie najważniejsze dla mnie powody, dla których warto sketchnotować i zgłębiać tajniki myślenia wizualnego. W głowie już teraz pojawia mi się kilkadziesiąt kolejnych argumentów za tym, że notowanie wizualne to przydatna, jeśli nie niezbędna umiejętność w dzisiejszym świecie. Właśnie dlatego jestem niezmiernie ciekawa, co Ty o tym sądzisz?

Jak myślisz, czy i dlaczego warto notować wizualnie?
A może nie warto? 😉

sketchnoting kamila zielonka draw idea

Kamila (DRAW IDEA)

* Raport z badań Mueller i Oppenheimer

  • Bardzo podobają mi się notatki wizualne, jednak osobiście mam problem z tworzeniem takich. Lubię pisać i mam całkiem ładny charakter pisma, czasem także maluję. Ale jeżeli chodzi o „mini-obrazki” to zupełnie mi nie wychodzą 😛 Pozdrawiam!

  • Świetny tekst w temacie bardzo na czasie! Ja od liceum notuję „na własny sposób” (może zaczęłabym i wcześniej gdyby nie fakt, że w gimnazjum odbywało się jeszcze tzw. sprawdzanie zeszytów, czyli czy treść jest prawidłowo odklepana), dlatego zawsze był problem, bo choć miałam rzetelne notatki, to niestety mało czytelne dla innych. Sketchnoting dostosowuje się do sytuacji: jeśli tworzysz dla innych tworzysz tak, by to było uniwersalne i zrozumiałe dla każdego. Jeśli notujesz dla siebie odwołujesz się do znaków i kodów Tobie bliskich 🙂 Przy takim typie notowania ważne jest również dobre zrozumienie tematu. Nie zawsze od razu na wykładzie umiałam zrobić odpowiedni rysunek. Dlatego notowałam na brudno, a w domu ubierałam to w wizualną formę. Można by rzec, że podwójna praca. Ale nie do końca – analiza i synteza treści powodowała, że szybko podłapywałam wiedzę 🙂
    Uwielbiam książkę „Narysuj swoje myśli” 🙂